Desiderius Erasmus

Desiderius Erasmus (ca. 1469-1536) staat buiten Nederland vaker bekend als Erasmus van Rotterdam, naar de stad waar hij geboren is. Hij was de onwettige zoon van een priester, wat in die tijd een belangrijke hinder was voor elke sociale promotie. Met grote ijver heeft hij zich in de filosofie en de theologie bekwaamd. In 1492 werd hij tot priester gewijd. Via reizen naar Frankrijk en Engeland kwam hij in contact met het humanisme. Zijn latere levensperiode stond in het teken van reizen (bijv. Italië, 1506-1509) en verblijven als hoogleraar aan verschillende universiteiten (vooral Cambridge 1511-1514, Leuven 1517-1521). Zijn laatste levensjaren bracht hij in Basel door waar hij ook stierf.
De leer van Erasmus kan het beste worden omschreven als christelijke filosofie - een rationalistische opvatting van het christendom waarin individuele vrijheid van de mens belangrijker werd geacht dan de navolging van dogmatische leerstukken. Daardoor werd hij een voorloper van het protestantisme, maar werd later een tegenstander van met name Luther die de predestinatie beklemtoonde en - geheel anders dan Erasmus - het bestaan van een vrije wil loogende. Hij heeft zich vooral bezig gehouden met bijbelexegese en de publicatie van de werken van de kerkvaders. Het belangrijkste werk van Erasmus is 'Laus stultitiae' (1509-1511; Nederlands: 'Lof der zotheid'), een satire op maatschappelijke en kerkelijke misstanden en domheden. Hoewel zijn werk als baanbrekend wordt geacht en centraal staat in het Europees humanisme, is hij een individualist gebleven die geen directe opvolger heeft gekregen.